Różne rodzaje gór

Świętokrzyski Park Narodowy

Region świętokrzyski charakteryzuje się wyjątkowo bogatym dziedzictwem przy­rodniczym, urzekającymi krajobrazami Gór świętokrzyskich, Niecki Nidziańskiej (zwanej popularnie Ponidziem) oraz doliny rzecznej Wisły. Niepowtarzalne dzieła natu­ry objęto różnymi formami ochrony tworząc m.in. Świętokrzyski Park Narodowy 9 par­ków krajobrazowych, blisko 70 rezerwatów przyrody i ok. 700 pomników przyrody. Do największych atrakcji zaliczane są gołobo­rza, czyli gigantyczne rumowiska skalne, jaskinia „Raj” k. Chęcin, dąb „Bartek” w Za­gnańsku, Wąwóz Królowej Jadwigi i Góry Pieprzowe w Sandomierzu, Puszcza Jodło­wa oraz Puszcza Świętokrzyska.

Świętokrzyski Park Narodowy powstał w 1950 r. jako drugi w Polsce, m.in. dla ochro­ny zbiorowisk leśnych z dominującą jodłą. Obecnie zajmuje powierzchnię 7626 ha Dyrekcja parku mieści się w Bodzentynie, a na Świętym Krzyżu znajduje się Wystawa Przyrodniczo-Leśna ŚPN. Wielką osobliwo­ścią Parku w górach świętokrzyskich są gołoborza, które powstały w wyniku procesów pękania i wietrzenia bardzo odpornych skał (piaskowce kwarcytowe) w środowisku o dużych amplitudach temperatury. W efekcie północne stoki Pasm tysogórskiego i Jeleniowskiego Gór Święto­krzyskich pokryty gigantyczne rumowiska skalne. Od tysięcy lat skały te nie porastają roślinnością. Góry Świętokrzyskie oglądane z daleka tworzą sza­re, gołe plamy pośród zielonego boru – stąd nazwa. Przed ponad 30 laty odkryto na nich skamieniałe ślady organizmów żyjących 500 min lat temu.

Kościoły barokowe

Choć tradycyjne typy kościołów stosowane były nadal w górach świętokrzyskich, barok skończył z ich dominowaniem. Zaczęło się to „barokizacją” detalu (pojawienie się baniastych hełmów wieżyczek i wież), wprowadzanie pozornych, deskowych sklepień we wnętrzach. Kolejną fazą stało się naśladowanie „w drewnie” barokowych kościołów murowanych. Pierwszy barokowy kościół drew­niany powstał pod koniec XVII w Klementowicach koło Pu­ław (rozebrany w XIX w.). W XVIII w. wykształceniu uległ kościół o schemacie trój nawowego korpusu, z nawą nakrytą pozorną kolebką, z dwuwieżową fasadą o trójkątnym zwień­czeniu części środkowej. Znakomitym przykładem — jednym z najcenniejszych w skali kraju — jest kościół z Mnichowa w powiecie jędrzejowskim (patrz opis str. 50), dorównujący kościołom z Jasienicy Rosielnej, Szalowej (podkarpackie) czy z Tomaszowa Lubelskiego.

Ale już w wieku XVII zaczęły pojawiać się przypadki odchodzenia od gotyckich schematów. Miało to związek z dość dużym „ruchem budowlanym”, wynikającym z likwidacji skutków reformacji (i wprowadzaniem pewnych rozwiązań z kościołów murowanych, zgodnie z „duchem” kontrreformacji) i odbudowywaniem kościołów ze zniszczeń spowodowanych przez liczne wojny. Kościoły wieku XVII tra­ciły wcześniejszą strzelistość — zyskując wnętrza bardziej ob­szerne i przestrzenne. Zaczął też zanikać charakterystyczny dla gotyku detal, zastępowany przez formy o renesansowych czy nawet wczesnobarokowych źródłach.

Kto z nas nie lubi wydarzeń kulturalnych? Świadczą one o nas samych i o naszych zainteresowaniach. Jednym z miejsc w górach świętokrzyskich jest niewątpliwie Kadzielnia. To właśnie tutaj odbywają się największe koncerty w województwie. Na pewno jest to jedno z głównych miejsc wydarzeń kulturowych. Poza koncertami możemy tutaj zobaczyć występy zespołów tanecznych, kabarety i wszystko to co związane z kulturą. Niejedna gwiazda lub aktor polskiego teatru, zaczynała właśnie w tym miejscu. Jak można się domyśleć, świętokrzyskie związane są niewątpliwie z dużą ilością znanych osobistości ze scen polskiego kina czy telewizji.